Najstarsze kościoły i parafie na Kujawach - Lubanie (pdf)
Autor - ks. Witold Kujawski (Ład Boży nr 26 z 29 grudnia 1991 r.)

W początkach państwowości polskiej okolice Lubania należały najprawdopodobniej do przodków Boguszy,  Mieczysławica, wojewody kujawsko-mazowieckiego.
  Zapewne to oni w połowie XII wieku ufundowali  murowany kościół romański, o czym świadczy nie tylko zgodna tradycja zapisywana na kartach wizytacji kościelnych od XVI w. począwszy, ale do dziś zachowane fragmenty budowli.

  W źródłach historycznych Lubanie pojawiło się stosunkowo późno, bo dopiero w 1258 r. w testamencie komesa Boguszy, który w niedalekim Szpetalu ufundował opactwo cysterskie.
  Lubanie stanowiło wówczas główną część dóbr Boguszy, które położone były po kujawskiej stronie Wisły, pomiędzy Włocławkiem a Nieszawą. 
  W 1259 r. Bogusza sporządził testament, mocą którego Lubanie miało przypaść dożywotnio jego żonie, aby później przejść na własność Kościoła katolickiego, czyli kapituły włocławskiej.  W tym czasie w Lubaniu już znajdował się kościół pw. św. Mikołaja.

Parafia już wtedy należała do większych w tej części Kujaw, skoro pod koniec XV w. oprócz samego Lubania należały do niej następujące miejscowości: Gąbinek, Grabianowo, Kucerz, Kałęczynek, Janowice, Mikanowo, Przywieczerzyn, Stawiec, Włoszyca i Ustronie.   
    Na początku XVII w. proboszcz Lubania, ks. Bartłomiej z Pobiedzisk, dokonał remontu świątyni. Poprawiono mury, ale sklepienie pozostało drewniane. Całość pokryto dachówką. Od połowy XVII w. do 1711 r. źródła kościelne milczą o parafii lubańskiej. Nie wiadomo nawet, czy i na ile ucierpiała w czasie wojen szwedzkich.
   Przez setki lat kościół ulegał stopniowej degradacji. Myśl o budowie nowego, czy  gruntownej przebudowie starej świątyni, powzięto prawdopodobnie zaraz po 1886 r, kiedy proboszczem został ks. Pantaleon Olkiewicz.  Parafia, jak podał schematyzm z 1894 r., liczyła blisko 2850 katolików. Zdecydowano się na daleko idącą przebudowę starego kościoła.
   Praktycznie pozostawiono tylko zakrystię i fragment północnych murów prezbiterium, nadają tak wybudowanej czy odbudowanej świątyni modny wówczas styl neogotycki.
   W 1909 r. zakończono prace  i dobudowano wieżę, spełniającą rolę dzwonnicy.  Kościół konsekrował 18 sierpnia 1909 r. bp Stanisław Zdzitowiecki, ordynariusz włocławski. W latach późniejszych świątynia otrzymała nową polichromię i marmurową posadzkę.